Tuesday, November 27, 2007

Pháp quyền (1)

Pietro CostaDanilo Zolo (Đại học Florence, Italia)>


Ngày nay, thuật ngữ pháp quyền được dụng rộng rãi, không chỉ trong những tác phẩm về chính trị và pháp lý mà còn được sử dụng đặc biệt nhiều trên báo chí cũng như trong ngôn ngữ chính trị nói chung. Thuật ngữ này không phải là một sáng tạo về tự vựng hoàn toàn mới: công thức "pháp quyền" có một lịch sử lâu dài, ảnh hưởng sâu sắc đến ngữ nghĩa cũng như sự phổ biển trong đương đại của nó. Tuy nhiên, một điều không rõ ràng liệu rằng tính phổ biến của thuật ngữ có phản ánh sức sống của nó như là một phạm trù lý thuyết then chốt hay chỉ là những ánh hào quang đang tắt dần của một khái niệm cổ lỗ.

Trước tiên, cần phải giải thích vì sao chúng ta lại giả định rằng cách chúng ta sử dụng từ "pháp quyền" (rule of law) là có thể bao quát được kinh nghiệm của cả những nước nói tiếng Anh cũng như các nước ở châu Âu lục địa. Tất nhiên, chúng ta không thể không công nhận rằng những thuật ngữ như Rechtsstaat, État de droit, Stato didiritto, và Estado de derecho cũng đề cập đến cùng một hiện tượng. Trường nghĩa của các thuật ngữ trên đây dường như là giống nhau do mối liên hệ họ hàng về ngôn ngữ của chúng nhưng những đặc điểm lịch sử và khái niệm cụ thể dựa trên "truyền thống dân tộc" cũng không nên bị bỏ qua. Thậm chí nếu chúng ta có ý định giảm thiểu hoá sự khác biệt trong lòng lục địa Châu Âu thì sự đối lập sâu sắc giữa hệ thống Civil Law và Common Law sẽ ngăn cản chúng ta xem xét pháp quyền(ND: rule of law) và Rechtsstaat (với những thuật ngữ tương tự)như là những từ đồng nghĩa đơn giản. Một cách vắn tắt, nó là một vấn đề đang được bàn cãi (ND: thema probandum) trong những nghiên cứu của chúng ta, và không phải là một tiên đề rằng những thuật ngữ khác nhau thuộc về một thế giới ý nghĩa cơ bản trước sau như một. Tuy nhiên, chúng ta sẽ cố gắng vượt qua vấn đề về thuật ngữ bằng cách sử dụng từ "pháp quyền" (ND: rule of law) nói chung chứ không chỉ dùng từ này khi đề cập đến các quốc gia nói tiếng Anh. Chúng ta sẽ chỉ sử dụng thuật ngữ Rechtsstaat (và những thuật ngữ tương tự) khi nào chúng ta đề cập đến kinh nghiệm cụ thể của các nước châu Âu lục địa. Đương nhiên là vấn đề này không thể giải quyết chỉ bằng cách dùng vài thủ thuật về thuật ngữ; mục đích của chúng ta là vạch ra sơ đồ lịch sử và những ngữ nghĩa của một "trường nghĩa" mà sự xác đáng của nó trong văn hoá chính trị phương Tây là không phải bàn cãi.

Tuy nhiên, chúng ta không chỉ quan tâm đến vấn đề quá khứ mà cả vấn đề hiện tại của pháp quyền. Cuốn sách này cũng sẽ mang đến cách hiểu về khái niệm pháp quyền trong cách nhìn triết học, chính trị và tranh luận pháp lý đương đại. Chúng ta không thể chắc chắn về một sự phân loại những ngữ nghĩa và cách dùng chính xác về mặt ngôn ngữ: tối thiểu là, một công việc như vậy sẽ phải có sự bổ sung vào phân tích của chúng ta những khối lượng lớn khoa học về hiến pháp và hành chính. Đúng hơn là, chúng ta sẽ tìm ra những lĩnh vực mang tính "có vấn đề" đề cập tới tranh luận hiện nay về pháp quyền.