Dịch diệt diệt

- Nhân sự kiện Phyvi thông báo sách dịch của nàng được xuất bản -

Tiếng Việt là thứ ngôn ngữ đôi khi thật kỳ dị nếu không muốn nói là quá kỳ dị. Sử dụng tiếng Việt để chuyển tải nội dung khoa học không phải việc giản đơn. Tính đa nghĩa của từ ngữ cũng như sự thiếu hụt vốn từ là một rào cản tương đối lớn (điều này nghe có vẻ phi lý nhưng là sự thật). Sẽ thật khốn khổ cho ai phải làm nhiệm vụ dịch một tác phẩm khoa học từ một ngôn ngữ của châu Âu sang tiếng Việt. Đành rằng dịch giả đọc và hiểu tác phẩm, nhưng khi dịch ra tiếng Việt, độc giả tiếp nhận lại hiểu theo hướng hoàn toàn khác, ấy một phần là vì sự đa nghĩa của từ ngữ tiếng Việt, phần vì dịch giả cố dịch cho thoát ý bởi nếu dịch cho đúng cho đủ từng từ ngữ thì tác phẩm sẽ dài lê thê hơn nguyên bản của nó nhiều với sự xuất hiện vô số footnotes. Chẳng thế mà người ta nói về cái môn dịch thuật, người dùng mỹ từ thì bảo rằng dịch là sáng tạo lại tác phẩm, kẻ gay gắt hơn thì chua: "dịch là diệt". Tư tưởng, nội dung của tác phẩm qua quá trình dịch đến được tay độc giả đã khác đi vài ba phần so với nguyên gốc. Rồi từ tác phẩm dịch này, người ta lại nghiên cứu, tư duy, đào sâu cũng như mở rộng vấn đề. Đến cái lúc ấy thì đúng như các cụ nói: "tam sao thất bản"! Từ điều này mà tôi chợt nghi vấn: chúng ta có thực sự hiểu đúng những gì được đề cập trong các tác phẩm kinh điển mà suốt ngày ra rả cuốc kêu đó không? Tôi nghe đâu đó ở cái xứ ta mới có đôi ba mạng đọc Das Kapital của cụ Mác mà thôi...